Over gloei-, spaar- en led lampen.

Door Thomas C. Gunter

Dat het goed is om gloeilampen te vervangen door spaar- of led lampen hoeven we niemand te vertellen. Niet voor niets heeft de Europese Unie in het laatste jaar de 100 Watt gloeilamp verboden. Veel mensen vinden dat jammer omdat spaarlampen soms niet goed passen in de huidige/vroegere armaturen, ze niet direct het volle licht geven en vaak een kille lichtkleur hebben. Daarnaast kunnen kapotte spaarlampen niet zomaar met het huisafval mee omdat het chemisch afval is. Goede led lampen hebben veel minder problemen. Ze zijn compact, knipperen niet bij het aan gaan en kunnen gewoon in de grijze bak. Het is dan ook jammer dat de hoeveelheid uitgestraald licht vaak vrij zwak is en dat ze erg duur zijn. Met deze opsomming werd het mij langzaam duidelijk dat, als je alles op een rijtje zet, led lampen wel erg veel voordelen ten opzichte van spaarlampen hebben, afgezien van de prijs. Ik zat er dan ook aan te denken om mijn spaarlampen voor led-lampen uit te wisselen.

Maar zoals bij al mij beslissingen twijfelde ik. Besparen led lampen wel werkelijk energie? Dit lijkt een overbodige vraag, maar tot nu toe is er nog nooit gekeken hoeveel energie er werkelijk nodig is om zulke lampen te produceren en te distribueren. Ook een vergelijk met de spaarlamp is nog nooit gemaakt. Daarnaast suggereren voorstanders van de gloeilamp dat de warmte geproduceerd door zo’n lamp verwarmingskosten naar beneden brengt en dus helemaal niet als een negatief aspect van deze energie slurper gezien mag worden.

Tijdens mijn zoektocht op het internet stuitte ik op een redelijk recent onderzoek (nov 2009) van de lampenfabrikant Osram. In dit onderzoek werd het energieprofiel van gloei-, spaar- en led lampen onderzocht en vergeleken. Naast het totale energiegebruik voor de productie en gebruik van de lampen, werd ook gekeken naar de impact op het milieu. De levensduur van de drie lamp types verschilt nogal. Een gloeilamp gaat 1.000 uur mee, een spaarlamp 10.000 uur en een led lamp zelfs 25.000 uur (dat is omgerekend ongeveer 2.8 jaar licht… wow!). Om de lampen goed met elkaar te kunnen vergelijken werd het totale energieverbruik van één 8 Watt ledlamp rekentechnisch vergeleken met 2,5 spaarlampen van 8 Watt en 25 gloeilampen van 40 Watt. Alle lampen gaven op zichzelf ongeveer dezelfde hoeveelheid licht.

In de tabel zien we enerzijds de gebruikte energie tijdens de fabricage van de lamp (‘manifacturing’) en anderzijds de eigenlijke energieconsumptie tijdens het gebruik van de lamp (‘use’). Als we kijken naar het dagelijks gebruik van de drie lampen is duidelijk dat spaar- en ledlamp maar 20% van de energie nodig hebben om te branden van een gloeilamp, die dramatisch veel gebruikt (3290 KWh). Ook tijdens de productie van beide spaar alternatieven wordt minder energie gebruikt. Wat opvalt is dat de hoeveelheid energie die nodig is voor de productie van alle soorten lampen, vrij laag is in vergelijking met de energie die nodig is om de lamp te laten branden (minder als 2%).

Naast het energieprofiel van een lamp werden ook de milieu aspecten van de drie lamp alternatieven bekeken. Er werd o.a. gekeken naar de bijdrage aan de globale opwarming van de aarde, verzuring van het milieu en directe toxiciteit voor de mens. Op alle punten scoorden beide energie spaarders veel beter dan de gloeilamp, terwijl het onderlinge verschil tussen spaar- en led lamp minimaal was (de ledlamp was ietsjes slechter).

Het was allemaal een beetje ontnuchterend voor mij. Zo op het eerste gezicht was ik er van uitgegaan dat led-lampen veel beter voor het milieu zouden zijn. Het is immers een nieuwe techniek en de lampen zien er zo mooi uit. Het Osram rapport laat echter zien dat op dit moment led- en spaarlampen ongeveer gelijk zijn in hun energie spaar potentieel. Voor lampenfabrikanten is dat natuurlijk mooi, aangezien led-verlichting tot nu toe als een minder goed alternatief gezien werd omdat de lampen veel te zwak waren. Daarnaast moeten we er van uitgaan dat op niet al te lange termijn led-lampen efficiënter zullen worden en dan uit zal komen op ongeveer de helft van de energie consumptie van de spaarlamp. Als dan de prijs ook nog eens naar beneden zal gaan hebben we een mooi alternatief voor de spaarlamp. Een kleine, robuuste lamp die weinig energie gebruikt en mooi licht geeft. Op dit moment is dat alles nog toekomstmuziek en staan we nog voor de moeilijke keus: spaarlamp of ledlamp. Aangezien beide alternatieven gelijkwaardig zijn (zie hier boven) zal voor veel mensen de prijs de hoofdrol spelen.

Oh ja, hoe zit dat nou met die vermindering van de stookkosten als ik de kamer lekker met een gloeilamp verwarm? De onderzoekers van het Osram-rapport suggereren dat de Co2 reductie door het branden van een gloeilamp te verwaarlozen is in vergelijking met de hoeveelheid geproduceerde Co2 tijdens de hele levenscyclus van de lamp: het weegt dus niet tegen elkaar op en zij zien dan ook geen enkele reden om dit argument aan te voeren. Daarnaast merken ze op dat een gloeilamp in de zomer de kamer extra opwarmt, wat dan natuurlijk een negatief effect is omdat de airco harder moet werken (als je er een hebt).

Olino is een goede site waar erg veel informatie over led- en spaarlampen te vinden is.

5 thoughts on “Over gloei-, spaar- en led lampen.

  1. Ik vind het een zwak onderzoek. Er is hier alleen gekeken naar resultaten van fabrikanten en ik zie geen onafhankelijke rapporten. Verder mis ik een heel stuk over blind vermogen (zie wikipedia). Spaar en ledlampen gebruiken door het gebruik van een omvormer in de lamp veel blind vermogen. Dit zorgt voor grote verliezen in het elektriciteitsnet, want dit vermogen moet wel geleverd worden maar wordt niet verbruikt bij de eindverbruiker.

  2. Dat CO2 reductie door branden van een gloeilamp te verwaarlozen klein is ten opzichte van de geproduceerde CO2 tijdens de levensduur van de lamp is vrij on-interessant.
    Het gaat er om, dat de ongeveer 90% energie verlies van de gloeilamp in de vorm van warmte, gedurende het stookseizoen GEEN verlies is, maar volledig een vorm van elektrische bijverwarming is en alleen
    ‘s zomers echt verlies, doch dan brandt de lamp veel minder door de lange dagen.

    Dit geldt trouwens ‘s voor ALLE apparatuur die warmte produceert als bijproduct zoals byvoorbeeld TV’s, computers, koelkasten, stofzuigers. Zolang de geproduceerde warmte
    op de juiste plaats ontstaat, is dat GEEN verlies! Een buitenlamp en straatverlichting produceren echter WEL verlies want die verwarmen de straat.

    Een 1000 Watt electrische kachel zou dus ook
    vervangen kunnen worden door 11 lampen van 100 Watt. Deze leveren even veel warmte op en geven bovendien licht voor een hele verdieping. Een lamp is dus een prima verwarming. Doordat verwarmen met electriciteit in Nederland duurder is dan met gas, is een gasverwarming hier gunstiger.
    In andere landen ligt het soms net andersom.

  3. Koen:

    Aangezien dat dit het eerste onderzoek is dat het energiegebruik en andere relevante milieu parameters tijdens de gehele levenscyclus van een lamp onderzoekt lijkt mij het logisch dat er nog geen onafhankelijke rapporten geciteerd kunnen worden. De fabrikant voelde de door jou geuitte kritiek waarschijnlijk al aankomen en heeft de rapportage dan ook door 3 gerenomeerde en onafhankelijke instituten laten checken (TU Berlijn, Danmarks Tekniske Universitet Copenhagen, en Limón GmbH; zie laatste bladzijde v/h rapport).

    Het verhaal van blind over schijnbaar vermogen is interessant. Het is inderdaad onduidelijk of dit vermogensverlies in de berekeningen in het rapport meegenomen zijn. Op de website van olino kun je op deze link (http://www.olino.org/articles/2006/09/16/powerfactor) een mooie uitleg lezen over dit thema. Olino publiceerd om deze vermogensverliezen in de greep te krijgen daarom voor elke door hen geteste lamp de zogenaamde power-factor (PF). De PF is een meetlat die aangeeft hoe efficiënt elektrisch vermogen wordt afgegeven aan de verbruiker (bijvoorbeeld een computer, of een oven of een tv of iets dergelijks). Idealiter is de PF gelijk aan 1. En alles lager dan 1 betekent dat er extra vermogen nodig is om het gewenste vermogen aan de verbruiker af te geven. M.a.w. een lage PF betekent hogere verliezen in het aanvoernet. Led- en spaarlampen die met gelijkspanning werken (zeg een 12 of 24 volt accu) hebben een PF van 1 aangezien ze geen omvormer nodig hebben. Led/spaarlampen die op het normale lichtnet aangesloten moeten worden hebben een lagere PF. M.a.w. als je een spaar/led lamp koopt kun je het beste er eentje kopen met een zo hoog mogelijke PF. Ik vraag we wel af of deze hele discussie werkelijk bijdraagt aan het feit dat led/spaar lampen veel minder energie gebruiken dan de gloeilamp. Veel led-lampen hebben een PF van ongeveer 0.6. Voor zo’n lamp heb je ongeveer 70% extra vermogen nodig. In de termen van de totale levensduur gebruikt zo’n lamp dan ongeveer 1100 kWh (maar dit moet je misschien nog even na reken). Dat is nog steeds veel minder als het gebruik van een gloeilamp.

    R. van Weerden:

    Dat CO2 reductie door branden van een gloeilamp te verwaarlozen klein is ten opzichte van de geproduceerde CO2 tijdens de levensduur van de lamp is interessant aangezien dit direct te maken heeft met de invloed op het klimaat. De warmte van lampen kun je inderdaad gebruiken om een ruimte te verwarmen. Helaas is dat behoorlijk inefficient aangezien je voor het opwekken van 1 kWh stroom (met de huidige europeese elektriciteitsmix) ongeveer 3.3 kWh aan energie nodig hebt, kun je beter een hoogrendementsketel nemen of een warmtepomp. M.a.w. het is mooi als je de geproduceerde warmte van een lamp of apparaat kunt gebruiken en is als zodanig niet een verlies. Dezelfde hoeveelheid warmte kan echter veel efficienter met andere middelen worden opgewekt. Dit bespaart niet allen energie (minder olie/gas/kolen gebruik) maar ook CO2 uitstoot.

  4. Update.
    De techniek van led-lampen sterk is verbeterd en de prijs flink is gedaald.
    Anno 2011 haalden goede leds 130 lumen per watt, terwijl in het laboratorium al 200 lumen per watt gerealiseerd was. Medio 2013 waren er leds met 150 lumen per watt op de markt.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *