Stof tot nadenken

De Waterstofmolen: gaat hij er komen?

Op onze Algemene Ledenvergadering van 21 september jl. hield Bastiaan Bor van de firma Lagerwey/ Enercon een lezing over de kansen voor de waterstoftechnologie in Nederland. Lagerwey is een windmolen producent van direct drive turbines met permanente magneten. Opslag van overtollige windstroom kan in de toekomst met waterstof. De firma bestaat al 40 jaar en is in 2018 lid van de Enercon-familie geworden en is gevestigd in Barneveld.

In dit artikel vind je een samenvatting van de lezing van 21 september 2019.

De presentatie is hier te downloaden.

Het vlaggeschip de EP-5

Lagerwey Windturbine EP 5

Natuurlijk kan de business-developer het niet nalaten om de EP 5 turbine even te noemen in ons gezelschap van windmolenliefhebbers. Deze turbine is door Lagerwey ontwikkeld en wordt ook wel het vlaggenschip van het bedrijf genoemd. Het is een turbine met een flink vermogen (5 MW) zonder tandwielkast. De turbine kan met verschillende masthoogten gebouwd worden, en gaat richting 166 meter masthoogte bij een 160 meter rotordiameter (wieken).
Door de ‘modulair steel tower’ kun je ter plekke bouwen wat nodig is. De masten zijn herbruikbaar de modulaire torens variëren van 12 tot 18 meter in diameter. Om te kunnen bouwen met minimale opstelplaatsen is de ‘klimmende kraan’ ontwikkeld: zo is er geen externe kraan nodig tijdens de bouw. Met dit bouwprincipe verwacht Lagerwey een besparing van circa 10% te realiseren.

Waterstof kan de energietransitie verder helpen
Bastiaan Bor is er heilig van overtuigd dat waterstof kan helpen om de energietransitie vorm te geven. Op allerlei plekken is waterstof toepasbaar. Het is wel belangrijk om goed uit te leggen over welke waterstof we het hebben. Er zijn schone en minder schone soorten waterstof. Bastiaan: ‘’Ik geloof niet in elektrificatie. Er zijn ook andere energievormen nodig. Waterstof wordt momenteel enorm gehypet. Het woord ‘waterstof’ staat maar liefst 200 keer in het Klimaatakkoord, maar heeft geen eigen paragraaf. Laat dat de volgende stap zijn.”

Kip-ei-verhaal

De productie van waterstofgas uit elektriciteit is momenteel alleen economisch interessant als er een tijdelijk overschot is aan wind-, zonne-energie of waterkracht. Dan is de productie betaalbaar en dient waterstof als opslagmiddel van de overschotten. ‘’Overgaan op goedkope, massale productie met een duurzame oorsprong is een kip-ei-verhaal’’, vertelt Bastiaan. ‘’Het hangt af van vraag en aanbod: als er genoeg vraag is, zullen de prijzen voor de productie afnemen. We zien nu dat de vraag mondjesmaat toeneemt, bijvoorbeeld bij de aanvraag van waterstofbussen of het aanleggen van een warmtenet.”

Hoe wordt waterstof gemaakt?

Waterstof is een energiedrager die op locatie ingezet kan worden. Het wordt gemaakt door elektrolyse; een chemische reactie waarbij water in waterstof en zuurstof wordt omgezet door toediening van elektriciteit. Je hebt een energiebron nodig om waterstof te produceren. Die bron varieert van grijs tot groen. Hieronder passeren de verschillende vormen van waterstof de revue:

1. Grijze waterstof
Grijze waterstof wordt geproduceerd uit fossiele brandstoffen, meestal aardgas. Momenteel wordt 10% van ons aardgas omgezet in waterstof; deze grijze waterstof wordt gebruikt in de industrie.
Het is de goedkoopste manier om waterstof te produceren.

2. Blauwe waterstof
Blauwe waterstof wordt ook uit fossiele brandstoffen geproduceerd, verschil is dat de ontstane CO2 wordt opgevangen en opgeslagen. Blauwe waterstof is daarmee beter voor het klimaat, maar toch stuit deze vorm op maatschappelijke weerstand. Dat komt door de opslag van CO2, vanwege de nog onbekende risico’s daarvan.

3. Groene waterstof
De groene waterstof is de waterstof van de toekomst. Deze waterstof wordt met duurzame elektriciteit geproduceerd uit wind, zon en biomassa. Het is bovendien een zuivere vorm van waterstofproductie zonder CO2 en daarmee geschikt als brandstof voor auto’s. Het probleem is de beperkte beschikbaarheid van duurzame elektriciteit, er moet met name meer windenergie komen zodat de overschotten omgezet kunnen worden in waterstof.

4. Geïmporteerde waterstof
De vierde vorm is geïmporteerde waterstof in allerlei varianten. Dit is duur vanwege verliezen onderweg. Bastiaan Bor is ervan overtuigd dat we alle vormen van waterstof nodig hebben. We gaan van grijs naar blauw naar groene waterstof. De tussenvormen zijn nodig omdat we nog niet genoeg groene waterstof kunnen maken.

Hoe kan de energietransitie van de waterstofeconomie versnellen?

De energietransitie is in volle gang, we zien dat het veel geld gaat kosten. We hebben daarbij alle vormen van duurzame energie en brandstof nodig. We zien dat grote fossiele bedrijven zich ontwikkelen. “Neem nu Shell: die stoten hun olievelden af, schakelen over op gas, wat is de volgende stap? Het gaat richting het CO2 vrij maken van de industrie, grijze waterstof gaat geleidelijk duurder worden door een CO2-taks op grijze waterstof, dan komen we steeds meer in de richting van groene waterstof doordat de prijzen zakken. Het is dan wel nodig dat de vraag naar waterstof ook toeneemt.”

Vraag uit de zaal: ‘Kan zuurstof schade veroorzaken?’ Antwoord Bastiaan Bor: ‘Nee, zuurstof is een natuurlijk bestanddeel van onze lucht.’

Waar zal waterstof worden toegepast?
Waterstof is niet voor alle toepassingen even goed inzetbaar. Het is vooral een interessante energiedrager voor grote vervoermiddelen (vrachtschepen, bussen, vuilniswagens) en voor de industrie. Kleinere vervoermiddelen kunnen prima elektrisch rijden. Het voordeel van waterstof is dat je minder vaak hoeft op te laden en meer kilometers kunt maken op één tank. Sommige autobedrijven stappen direct over op waterstof, die gaan geeneens elektrische auto’s produceren. Voorbeelden van vervoerders die al met waterstof experimenteren: BMW, Mercedes, de trein in Bremen en Besla uit Groningen.
Ook in de warmtetransitie kan waterstof een rol spelen. Er bestaat al een waterstofketel. In Rozenburg (Rotterdam) is het eerste appartementencomplex op waterstof verwarmd. Zelfs koken op waterstof is mogelijk. Massaal warmtepompen in Amsterdam implementeren gaat niet werken; wellicht biedt waterstof een oplossing.
Bij de netbalancering kan waterstof een belangrijke rol spelen: bij harde wind moeten windmolens nu stilgezet worden vanwege de netcapaciteit. Als we die pieken kunnen opslaan heb je een win-win-situatie. Waterstofopslag biedt een extra oplossing naast batterijen. Momenteel is er 600 miljoen kubieke meter opgeslagen in zoutmijnen.

Waarom Nederland geschikt is voor waterstof

Bor: “Nederland heeft tot het einde van de gaswinning besloten en heeft een doel op CO2-uitstootbeperking gesteld. NL heeft een strategische ligging aan de Noordzeekust die geschikt is voor offshore-wind. De pijpleidingen die er nu liggen voor de gasdistributie zijn voor €600 miljoen om te bouwen naar waterstofleidingen. Nederland  is klaar voor de energietransitie. Uitbreiding van het kabelnet voor totale elektrificatie is erg kostbaar en gebruik van de gasleiding kan voor de zelfde kosten en deze transporteert meer energie.“ Bastiaan Bor toont een lijst met waterstof-initiatieven die nu operationeel of in ontwikkeling zijn: daaronder zitten bedrijven als Tatasteel, RWE en Engie.

Kritiek op waterstof

De grootste kritiek op de waterstoftechnologie zijn de energieverliezen bij de omzettingen: je verliest enkele tientallen procenten aan rendement bij de omzetting van elektriciteit naar waterstof en dan weer naar elektriciteit, warmte of naar beweging (vervoer). Lagerwey/Enercon is bezig om verliezen te beperken met 10 tot 20 % door de windmolen direct aan te sluiten op gelijkstroom (dc/dc). Bovendien moeten we niet vergeten dat bij elektrische opslag ook verliezen optreden, met name bij het snelladen van een elektrische auto.

Van onderop waterstofnetwerk ontwikkelen
Een interessante ontwikkeling aan de vraagkant is een samenwerking met Coöperatie Oudeschip bij de Eemshaven. De omgeving is vanaf het begin af aan betrokken bij de ontwikkeling van een waterstofnetwerk voor verwarming van woningen. Het project gaat gelijk op met het isoleren en aardbevingsbestendig maken van woningen. De Coöperatie wordt zelf eigenaar van de twee molens.

Vragen van leden van De Windvogel

De Windvogel sluit zich van harte aan bij deze cooperatieve ontwikkeling: samen met de inwoners ontwikkelen maakt dat mensen een nieuwe technologie sneller omarmen.

Waterstof is de volgende fase van de energietransitie, nu nog een belofte.

Vraag uit de zaal: ‘Is de warmte van de electrolysers te benutten voor woningen?’

A: ‘Ja, aansluiting op een warmte net kost echter nogal wat.’

V: ‘Komen de wieken als één geheel?

A: ‘ Ja dat kan maar ook in delen, de mast wordt in ieder geval in delen opgebouwd.’

V: ‘Enercon heeft als beleid geen off-shore te ontwikkelen, klopt dat nog wel bij het ideaal van een power-eiland met H2-productie en opslag?’

A: ‘Dit beleid is intern nog ter discussie de concurrentie achterstand in de ontwikkeling van grotere turbinevermogens is echter al fors. Enercon heeft gekozen voor minder rendement en risico door te kiezen voor lokale productie van elektriciteit en waterstof met benutting van ‘

Juist voor twee uur bedankt De Windvogel Bastiaan Bor voor de lezing met applaus en enkele exemplaren van De Energietransitie naar Energiedemocratie  voor hem en zijn collega’s bij Lagerwey.

ALV 21 september met lunchlezing ‘De Waterstofmolen’

Op zaterdag 21 september 2019 organiseren we een Algemene ledenvergadering inclusief een lunchlezing over De Waterstofmolen. De lunchlezing wordt verzorgd door Bastiaan Bor van de firma Lagerwey. Alle leden zijn weer van harte welkom!

Gaat waterstof de belofte waarmaken of is het een hype?

In deze Lunchlezing wordt er inzicht gegeven over de verschillende soorten waterstof met daarbij de kansen en bedreigingen van de waterstofwereld.

De Lagerwey waterstofwindturbine, met een vermogen van 4,8MW, zal bijvoorbeeld geschikt worden gemaakt om elektrolyse technologie in te bouwen. Door de integratie van beide technieken kunnen er veel componenten weggelaten worden waardoor de waterstofproductie goedkoper, efficiënter en robuuster wordt.

Locatie: Kantoor De Windvogel, Herculesplein 5, 3584 AA Utrecht

Route: Ons kantoor ligt naast stadion Galgenwaard. De ingang is tegenover benzinestation BP. Kom indien mogelijk met ov of met de fiets. Vanaf Utrecht Centraal Station kunt u met bus 12 (in het weekend 41) naar halte stadion Galgenwaard.
Aan de overkant bij benzinestation BP is er de mogelijkheid om uw elektrische auto op te laden. Parkeren kan bij de sportvelden of in de parkeergarage van het stadion Galgenwaard.

Programma

10:30 – 11:00 Inloop met koffie en thee

11:00 – 12:00 Algemene Ledenvergadering (ALV)

12:00 – 14:00 Lunchlezing ‘De Waterstofmolen’.

Agenda ALV

1.           Opening en Mededelingen
2            Vaststelling Agenda
3.          Notulen ALV 22 juni 2019                         
4.          Jaarverslag en jaarrekening 2018
4.1         Toelichting jaarverslag en jaarrekening 2018 door Penningmeester
4.2         Reactie van de Financiële Advies Commissie op de Jaarrekening
4.3         Bevestiging: Bestemming saldo, Rente 2018 en Aflossingen
4.4        Herbenoeming van FAC-leden
5.           Stand van zaken
6.           Rondvraag en Sluiting

Graag aanmelden i.v.m. de lunch.